Regały magazynowe a zmiany w przepisach – na co przygotować się w najbliższych latach
Udostępnij
Przepisy się zmieniają – czy twój magazyn nadąży
Zarządzanie magazynem to nie tylko logistyka, sprzęt i ludzie. To też nieustanna obserwacja przestrzeni regulacyjnej, w której każda zmiana przepisów może oznaczać konieczność dostosowania infrastruktury, procedur lub dokumentacji. Menedżerowie, którzy myślą o systemach regałowych wyłącznie w kategoriach pojemności i efektywności operacyjnej, pomijając wymiar regulacyjny, ryzykują że pewnego razu dostaną nakaz od Inspekcji Pracy lub straży pożarnej i będą musieli reagować pod presją czasu i kosztów.
W obszarze bezpieczeństwa i eksploatacji regałów magazynowych kilka kierunków zmian normatywnych i legislacyjnych nabiera kształtu na poziomie europejskim i krajowym. Zmiany te dotyczą zarówno wymagań technicznych dla systemów regałowych, jak i przepisów BHP regulujących warunki pracy przy regałach, wymogów przeciwpożarowych wpływających na dobór systemów składowania i coraz silniejszych regulacji środowiskowych dotyczących zrównoważonego budownictwa przemysłowego.
W tym artykule omawiamy kierunki zmian przepisów, które będą wpływać na systemy regałowe w polskich magazynach w nadchodzących latach. Nie jest to przegląd wyłącznie tego, co już obowiązuje – to przegląd tego, co się zbliża i na co warto się przygotować zanim zmiana stanie się obowiązkiem.
Rewizja norm serii EN dla stalowych systemów składowania
Normy europejskie serii EN regulujące projektowanie, produkcję, montaż i eksploatację stalowych systemów składowania – przede wszystkim norma EN 15512 dotycząca projektowania i EN 15635 dotycząca użytkowania – są dokumentami, które podlegają cyklicznym przeglądom i aktualizacjom przez komitety techniczne CEN.
Komitet techniczny CEN/TC 344 odpowiedzialny za normy dotyczące stalowych systemów składowania od kilku lat pracuje nad znaczącymi rewizjami zarówno EN 15512, jak i EN 15635. Rewizje te nie są kosmetycznymi zmianami – obejmują fundamentalne aspekty projektowania systemów, wymagania dotyczące odporności na kolizje z wózkami widłowymi i zakres obowiązkowych przeglądów technicznych.
Zmiany w EN 15512 planowane w ramach rewizji obejmują między innymi zaostrzenie wymagań dotyczących projektowania na obciążenia poziome wynikające z kolizji z pojazdami przemysłowymi. Dotychczasowe podejście traktowało kolizje wózków jako zdarzenia wyjątkowe i nie narzucało ich uwzględniania w projektowaniu regałów. Nowe podejście ma obowiązkowo wymagać sprawdzenia nośności systemu na kolizje z wózkami widłowymi jako standardowy przypadek obliczeniowy – co wpłynie na wymiarowanie słupów i ram dla nowych instalacji.
Zmiany w EN 15635 planowane w ramach rewizji obejmują precyzyjniejsze wymagania dotyczące częstotliwości i zakresu przeglądów technicznych, uzależniając je od intensywności eksploatacji systemu, a nie tylko od czasu. Magazyn z intensywnym ruchem wózków widłowych i wysoką rotacją towaru może wymagać przeglądów częstszych niż raz w roku – co jest zmianą względem dotychczasowej praktyki wielu obiektów, gdzie roczny przegląd traktowany był jako absolutne minimum i jednocześnie wystarczające maksimum.
Termin publikacji zrewidowanych norm nie jest ostatecznie ustalony, jednak branżowe prognozy wskazują na wprowadzenie zmian w perspektywie dwóch do czterech lat. Firmy planujące dziś nowe instalacje regałowe lub modernizację istniejących powinny śledzić te prace i rozważyć projektowanie z uwzględnieniem przyszłych wymagań, aby uniknąć konieczności kosztownych modyfikacji po wejściu nowych norm w życie.
Zmiany w przepisach BHP – nowe wymagania dla stanowisk pracy przy regałach
Rozporządzenia wykonawcze do Kodeksu pracy regulujące bezpieczeństwo i higienę pracy w magazynach podlegają regularnym nowelizacjom, na które wpływ ma zarówno krajowa polityka regulacyjna, jak i implementacja europejskich dyrektyw BHP.
Dyrektywa ramowa 89/391/EWG i dyrektywy szczegółowe dotyczące narzędzi pracy i ręcznego przemieszczania ładunków są w trakcie przeglądu na szczeblu europejskim w kontekście szerszej modernizacji unijnego prawa pracy. Zmiany planowane w tych dyrektywach, które zostaną następnie zaimplementowane do polskiego prawa, będą dotyczyć między innymi wymagań ergonomicznych dla stanowisk kompletacji przy regałach, limitów obciążeń przy ręcznym przemieszczaniu towarów i wymagań dotyczących oceny ryzyka przy pracy z wózkami widłowymi.
W zakresie ręcznego przemieszczania ładunków planowane zmiany regulacyjne są odpowiedzią na rosnącą liczbę schorzeń układu mięśniowo-szkieletowego wśród pracowników magazynowych. Pracodawcy będą zobowiązani do bardziej szczegółowej i udokumentowanej oceny ryzyka ergonomicznego przy każdym stanowisku pracy, a tam gdzie ryzyko jest wysokie – do wdrożenia środków technicznych redukujących obciążenie. Dla systemów regałowych oznacza to potencjalnie wymagania dotyczące organizacji lokalizacji towaru ze względu na masę – ciężkie towary wyłącznie na niskich półkach, lekkie na wysokich – i możliwe wymagania dotyczące stosowania wspomagania mechanicznego tam gdzie masy przekraczają określone limity.
Wymagania dotyczące widoczności w magazynach to kolejny obszar planowanych zmian. Inspekcja Pracy w swoich raportach z kontroli regularnie wskazuje na niedostateczne oświetlenie alejek przy regałach i na problemy z widocznością przy skrzyżowaniach dróg transportowych. Nowe regulacje mogą precyzować minimalne wymagania dotyczące natężenia oświetlenia nie tylko w ogólnej przestrzeni hali, ale też w alejkach regałowych i przy stanowiskach kompletacji, a także wymagania dotyczące zastosowania luster bezpieczeństwa i systemów sygnalizacji ruchu w magazynach o określonej intensywności ruchu.
Nowe wymagania przeciwpożarowe – wpływ na systemy regałowe
Przepisy przeciwpożarowe dotyczące magazynów są obszarem, gdzie zmiany regulacyjne mają bezpośredni i często bardzo kosztowny wpływ na systemy regałowe. Kierunek tych zmian jest jasny – zaostrzanie wymagań, szczególnie dla magazynów o dużej wysokości składowania i dla obiektów przechowujących materiały o wysokim ryzyku pożarowym.
Polska implementuje stopniowo europejskie wytyczne dotyczące ochrony przeciwpożarowej magazynów wysokiego składowania, które w wielu aspektach są surowsze od dotychczasowych przepisów krajowych. W zakresie wpływającym bezpośrednio na systemy regałowe kluczowymi obszarami są wymagania dotyczące tryskaczowych systemów wewnątrzregałowych, wymagania dotyczące materiałów i typów półek i wymagania dotyczące sektoryzacji pożarowej obiektów magazynowych.
Tryskacze wewnątrzregałowe – głowice tryskaczowe montowane wewnątrz rzędów regałów na każdym poziomie składowania – są standardem w magazynach wysokiego składowania w krajach Europy Zachodniej i w Stanach Zjednoczonych. W Polsce wymagania dotyczące tryskaczy wewnątrzregałowych były dotychczas mniej restrykcyjne, ale tendencja regulacyjna wskazuje na ich zaostrzanie. Dla istniejących obiektów magazynowych, które nie są wyposażone w tryskacze wewnątrzregałowe, zmiana przepisów może oznaczać konieczność kosztownej modernizacji instalacji ppoż.
Wymagania dotyczące materiałów regałowych jako elementów wpływających na parametry pożarowe obiektu to obszar, który w Polsce nie był dotychczas regulowany szczegółowo. Nowe przepisy mogą wprowadzić wymagania dotyczące stosowania zabezpieczeń ogniochronnych na stalowych elementach regałowych w obiektach o określonej kategorii pożarowej lub wysokości składowania. Farby pęczniejące, okładziny ogniochronne lub inne systemy pasywnej ochrony ppoż. zastosowane na regałach mogłyby być wymagane w określonych scenariuszach.
Sektoryzacja pożarowa magazynów to obszar, gdzie przepisy są regularnie aktualizowane. Wymagana powierzchnia stref pożarowych, wymagane podziały pożarowe i wymagania dotyczące odległości między obiektami magazynowymi a innymi budynkami wpływają pośrednio na organizację przestrzeni w magazynie i na projektowanie układu regałowego.
Dyrektywa CSRD i raportowanie środowiskowe – nowe obowiązki dla firm
Corporate Sustainability Reporting Directive – CSRD – to regulacja europejska, która od 2024 roku stopniowo obejmuje coraz szerszy krąg firm obowiązkiem raportowania danych środowiskowych, społecznych i ładu korporacyjnego. Choć CSRD nie reguluje bezpośrednio systemów regałowych, ma pośredni wpływ na decyzje inwestycyjne dotyczące infrastruktury magazynowej.
Firmy objęte CSRD są zobowiązane do raportowania między innymi śladu węglowego swoich operacji, zużycia energii, zużycia materiałów i odpadów. Infrastruktura magazynowa – w tym systemy regałowe – jest częścią tych danych. Producenci i dystrybutorzy poszukujący partnerów logistycznych będą coraz częściej weryfikować praktyki środowiskowe tych partnerów, tworząc rynkową presję na magazyny, aby wykazywały odpowiedzialne podejście do środowiska.
W kontekście systemów regałowych CSRD wpływa na kilka decyzji. Wybór między regałami nowymi a używanymi staje się nie tylko decyzją finansową, ale też środowiskową – ponowne użycie istniejących elementów regałowych zamiast produkcji nowych redukuje ślad węglowy. Wybór systemów regałowych z certyfikatami środowiskowymi, produkowanych ze stali o udokumentowanym pochodzeniu i przy użyciu energii odnawialnej, może być argumentem w procesach przetargowych firm dbających o swoje wskaźniki ESG.
Gospodarka o obiegu zamkniętym, której promocja jest wbudowana w europejską politykę przemysłową, będzie coraz silniej wpływać na sektor systemów regałowych. Producenci regałów będą zobowiązani lub rynkowo zachęcani do tworzenia programów odbioru, naprawy i ponownego użycia zużytych elementów. Dla użytkowników będzie to oznaczać nowe możliwości zarządzania zużytymi regałami – zamiast złomowania, możliwości zwrotu do producenta lub sprzedaży do programów reuse.
Dyrektywa NIS 2 i cyberbezpieczeństwo infrastruktury krytycznej – czy dotyczy magazynów
Dyrektywa NIS 2, implementowana do polskiego prawa jako ustawa o Krajowym Systemie Cyberbezpieczeństwa, obejmuje podmioty z sektorów uznanych za krytyczne lub istotne dla funkcjonowania gospodarki i społeczeństwa. Logistyka i dystrybucja są wymieniane w tej dyrektywie jako sektory istotne, co oznacza że duże firmy logistyczne i operatorzy magazynowi mogą być objęci jej wymaganiami.
Dla systemów regałowych wymiar NIS 2 jest pośredni, ale realny. Automatyczne systemy składowania – układnice, systemy shuttle, roboty AMR – są zarządzane przez oprogramowanie sterujące, które jest potencjalnie podatne na ataki cybernetyczne. Cyberatak na system sterowania układnicą może spowodować nie tylko przestój operacyjny, ale też fizyczne zagrożenie dla pracowników i infrastruktury, jeśli prowadzi do niekontrolowanego ruchu maszyn.
Wymogi NIS 2 dotyczące cyberbezpieczeństwa i ciągłości działania będą wymuszać na operatorach automatycznych magazynów wdrożenie procedur bezpieczeństwa informatycznego, oceny ryzyka cybernetycznego dla systemów automatyzacji i planów reagowania na incydenty. Firmy planujące wdrożenie automatycznych systemów składowania powinny już dziś projektować te systemy z uwzględnieniem wymogów cyberbezpieczeństwa, a nie jako element „do dodania później".
Zmiany w prawie budowlanym – uproszczenia i nowe wymagania dla obiektów magazynowych
Prawo budowlane w Polsce jest od kilku lat w stanie stopniowej reformy, zmierzającej z jednej strony do uproszczenia procedur administracyjnych, z drugiej do zaostrzenia wymagań technicznych w zakresie efektywności energetycznej i zrównoważonego budownictwa.
Implementacja unijnych wymagań dotyczących charakterystyki energetycznej budynków do polskich przepisów budowlanych stopniowo obejmuje coraz szerszy krąg obiektów, w tym obiekty przemysłowe i magazynowe. Wymagania dotyczące izolacyjności termicznej, sprawności systemów grzewczych i wentylacyjnych oraz efektywności oświetlenia będą sukcesywnie zaostrzane, co przy remoncie lub modernizacji istniejących obiektów magazynowych może wymagać inwestycji w ocieplenie, wymianę systemu grzewczego lub modernizację oświetlenia.
Dla systemów regałowych zmiana prawa budowlanego ma pośredni wpływ przez konieczność uwzględnienia w projekcie budowlanym nowych wymagań technicznych przy każdej istotnej modernizacji hali. Jeśli modernizacja obejmuje istotną zmianę układu regałów lub instalację nowych systemów składowania – co może być kwalifikowane jako przebudowa – inwestor może być zobowiązany do uzyskania pozwolenia na budowę z projektem spełniającym aktualne wymagania energetyczne, a nie wymagania obowiązujące w momencie pierwotnej budowy hali.
Uproszczenie procedur dla małych i średnich inwestycji to kierunek zmian, który jest korzystny dla operatorów magazynowych. Rozszerzenie katalogu robót niewymagających pozwolenia na budowę ani zgłoszenia, uproszczenie procedury dla prac remontowych i adaptacyjnych – te zmiany ułatwiają elastyczne dostosowywanie przestrzeni magazynowej do zmieniających się potrzeb operacyjnych.
Wymagania dotyczące dostępności dla osób z niepełnosprawnościami – nowy wymiar
Ustawa z dnia 19 lipca 2019 roku o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami i jej nowelizacje stopniowo rozszerzają obowiązki dotyczące dostępności architektonicznej na podmioty prywatne, w tym na pracodawców i operatorów obiektów logistycznych.
Obowiązki dostępności w kontekście magazynów dotyczą przede wszystkim dostępności dla pracowników i klientów z niepełnosprawnościami. Wymóg zapewnienia dostępu do wszystkich miejsc pracy bez barier architektonicznych może mieć implikacje dla organizacji przestrzeni przy regałach – minimalnych szerokości alejek pozwalających na przejazd wózkiem inwalidzkim, dostępności stanowisk kompletacji i pakowania, dostępu do pomieszczeń socjalnych i sanitarnych.
Dla istniejących magazynów wymóg dostępności jest zazwyczaj stosowany przy modernizacjach i przebudowach, a nie wstecznie dla istniejącej infrastruktury. Jednak nowe instalacje regałowe i nowe organizacje przestrzeni powinny już dziś uwzględniać wymogi dostępności w projekcie.
Zmiany w regulacjach dotyczących chemikaliów i materiałów niebezpiecznych
Rozporządzenie REACH dotyczące rejestracji, oceny i autoryzacji chemikaliów jest regularnie aktualizowane, co może wpływać na wymagania dotyczące przechowywania określonych substancji. Zakaz stosowania lub ograniczenia dla konkretnych chemikaliów mogą prowadzić do zmian w asortymencie przechowywanym w magazynach i do konieczności dostosowania systemów przechowywania.
Dla systemów regałowych zmiany w regulacjach chemicznych mają zazwyczaj pośredni wpływ przez zmianę wymagań dotyczących przechowywania – konieczność separacji składowania substancji o określonych kombinacjach właściwości, wymagania dotyczące szaf i stref przeznaczonych do przechowywania materiałów niebezpiecznych, wymagania dotyczące wentylacji stref magazynowania chemikaliów.
Regulacje dotyczące baterii i akumulatorów, które są coraz ważniejszą kategorią towarów w gospodarkach elektryfikujących transport, mają bezpośredni wpływ na wymagania dotyczące składowania. Magazyny obsługujące dystrybucję baterii do pojazdów elektrycznych lub baterii przemysłowych muszą spełniać szczególne wymagania dotyczące systemów magazynowych – nośności, odporności ogniowej i systemów detekcji pożaru – które będą regulowane coraz bardziej szczegółowo.
Automatyzacja a przepisy – nowe regulacje dla robotów przemysłowych w magazynach
Rosnące wdrożenia robotów autonomicznych w magazynach tworzą zapotrzebowanie na nowe regulacje prawne, których dziś w Polsce w pełni nie ma. Istniejące przepisy dotyczące bezpieczeństwa maszyn – dyrektywa maszynowa 2006/42/WE i jej następca, rozporządzenie maszynowe 2023/1230 wchodzące w życie w 2027 roku – obejmują roboty przemysłowe, ale nie adresują specyficznie środowiska magazynowego z robotami autonomicznymi poruszającymi się w przestrzeniach wspólnych z ludźmi.
Rozporządzenie maszynowe 2023/1230, które zastępuje dyrektywę maszynową od 2027 roku, wprowadza istotne zmiany w wymaganiach dotyczących bezpieczeństwa autonomicznych systemów mobilnych – w tym robotów AMR. Nowe wymagania dotyczą przede wszystkim zdolności do wykrywania i unikania kolizji z ludźmi, wymagań dotyczących systemów komunikacji między robotami a pracownikami i systemów monitorowania i zatrzymywania awaryjnego. Dla magazynów używających lub planujących używanie robotów AMR te wymagania będą musiały być spełnione od 2027 roku, co może wymagać aktualizacji lub wymiany robotów niespełniających nowych standardów.
Normy harmonizowane do rozporządzenia maszynowego w zakresie mobilnych robotów przemysłowych są w trakcie opracowywania przez komitety ISO i IEC. Norma ISO 3691-4 dotycząca wózków przemysłowych w ramach autonomicznych systemów przemysłowych jest dokumentem, który będzie miał bezpośrednie zastosowanie do robotów AMR pracujących przy regałach magazynowych.
Podatki i instrumenty finansowe – jak regulacje podatkowe wpływają na inwestycje w regały
Przepisy podatkowe, choć nie regulują bezpośrednio systemów regałowych, mają istotny wpływ na decyzje inwestycyjne przez mechanizmy amortyzacji i ulg podatkowych.
Amortyzacja regałów magazynowych jest kwalifikowana zgodnie z Klasyfikacją Środków Trwałych. Regały metalowe stanowią zazwyczaj środek trwały podlegający amortyzacji w ciągu kilku do kilkunastu lat. Zmiany w zasadach amortyzacji – na przykład możliwość jednorazowego odpisu amortyzacyjnego dla określonych kategorii środków trwałych lub zmiany stawek amortyzacyjnych – mogą wpływać na opłacalność inwestycji w nowe systemy regałowe.
Ulga na robotyzację, wprowadzona do polskiego prawa podatkowego kilka lat temu, pozwala przedsiębiorcom na dodatkowe odliczenie od podstawy opodatkowania kosztów zakupu robotów przemysłowych i systemów automatyzacji. Regały paletowe same w sobie nie kwalifikują się do tej ulgi, ale systemy automatyczne instalowane przy regałach – układnice, systemy shuttle, roboty AMR – mogą być objęte ulgą, co istotnie poprawia ekonomikę automatyzacji.
Środki unijne z perspektywy finansowej 2021-2027 i z funduszy Krajowego Planu Odbudowy są przeznaczane między innymi na modernizację infrastruktury przedsiębiorstw przemysłowych i logistycznych. Firmy inwestujące w nowoczesne systemy magazynowe – w tym zaawansowane systemy regałowe ze zintegrowaną automatyzacją – mogą ubiegać się o dofinansowanie z tych źródeł, co redukuje koszt inwestycji i przyspiesza jej opłacalność.
Jak przygotować się na zmiany – praktyczne rekomendacje
Wiedza o nadchodzących zmianach regulacyjnych jest cenna tylko wtedy, gdy przekłada się na konkretne działania przygotowawcze. Poniżej przedstawiamy praktyczne rekomendacje dla menedżerów magazynów i firm planujących inwestycje w systemy regałowe.
Audyt zgodności istniejącego systemu z aktualnymi i planowanymi wymaganiami to punkt wyjścia dla każdego operatora magazynowego, który chce być przygotowany na zmiany. Audyt powinien obejmować ocenę stanu technicznego systemu regałowego zgodnie z normą PN-EN 15635, ocenę zgodności z aktualnymi przepisami BHP i ppoż. i identyfikację obszarów potencjalnej niezgodności z planowanymi zmianami regulacyjnymi. Wyniki audytu pozwalają na zaplanowanie inwestycji w sposób priorytetyzujący najważniejsze kwestie.
Śledzenie zmian normatywnych przez uczestnictwo w branżowych organizacjach – Polskim Stowarzyszeniu Magazynowania, Polskiej Izbie Logistyki i innych – pozwala na bieżące informowanie o pracach legislacyjnych i normatywnych zanim staną się obowiązkiem. Organizacje te często mają możliwość wpływania na kształt przepisów na etapie konsultacji i mogą dostarczać swoim członkom informacji z wyprzedzeniem pozwalającym na planowanie.
Projektowanie nowych instalacji z myślą o przyszłych wymaganiach to podejście, które w dłuższej perspektywie kosztuje mniej niż projektowanie pod minimalne wymagania dnia dzisiejszego i modyfikowanie instalacji po każdej zmianie przepisów. Dla regałów nowych instalowanych dziś oznacza to między innymi projektowanie z uwzględnieniem wymagań dotyczących obciążeń poziomych od kolizji, które prawdopodobnie zostaną wprowadzone przez rewizję EN 15512, oraz projektowanie układu regałów z rezerwą szerokości alejek pozwalającą na zachowanie wymogów dostępności.
Budowanie relacji z dostawcami systemów regałowych i systemów automatycznych jako partnerami dostarczającymi informacji o zmianach regulacyjnych jest wartościowym elementem strategii zarządzania ryzykiem regulacyjnym. Renomowani producenci systemów regałowych śledzą zmiany normatywne jako integralną część swojej działalności i mogą informować klientów z wyprzedzeniem o wymaganiach, które będą dotyczyć używanych przez nich systemów.
Dokumentacja jako zabezpieczenie przed ryzykiem regulacyjnym to aspekt często niedoceniany. Kompletna i aktualna dokumentacja techniczna systemu regałowego – projekt techniczny, karty obciążeń, protokoły przeglądów, certyfikaty elementów – jest nie tylko wymaganiem normatywnym, ale też dowodem odpowiedzialnego zarządzania, który chroni przed konsekwencjami prawnymi w przypadku wypadku lub kontroli. Im lepiej udokumentowane jest zarządzanie systemem regałowym, tym silniejsza pozycja operatora wobec regulatorów i ubezpieczycieli.
Podsumowanie
Przestrzeń regulacyjna dotycząca systemów regałowych w magazynach jest w trakcie istotnych przemian – zarówno na poziomie europejskich norm technicznych, jak i na poziomie krajowych przepisów BHP, ppoż. i budowlanych. Rewizje norm EN 15512 i EN 15635, zaostrzanie wymagań przeciwpożarowych, nowe regulacje dotyczące automatyzacji i robotów, rosnące obowiązki w zakresie dostępności i raportowania środowiskowego – wszystkie te zmiany tworzą razem środowisko regulacyjne, które stawia coraz wyższe wymagania wobec operatorów magazynowych. Firmy, które śledzą te zmiany, przeprowadzają regularne audyty zgodności i planują inwestycje z myślą o przyszłych wymaganiach, będą gotowe na nie zanim staną się obowiązkiem. Firmy, które reagują wyłącznie na bieżące kontrole i nakazy, będą stale gonić za zmianami i płacić za nie w pośpiechu – wielokrotnie więcej niż te, które przygotowały się z wyprzedzeniem.
